Optyk Polski nr 05(57)/2020

Strefa eksperta Za widzenie barwne odpowiedzialne są czopki zlokalizowane głównie w obrębie plamki. W zależności od wrażliwości na zakres spektrum światła – widzialnego promieniowania EM – wyróżnia się trzy rodzaje czopków. Czopki S są receptorami dla światła o najkrótszej długości fali odpowiadającego światłu niebieskiemu. Czopki M odbierają wrażenia o pośredniej długości fali w spektrum koloru zielonego, a czopki L analogicznie dotyczą czerwo- nego widma pochodzącego z najdłuższej fali świetlnej. Prawidłowe funkcjonowanie wszystkich rodzajów czopków zapewnia odbieranie wrażeń barwnych z całego spektrum światła. Nieprawidłowe widze- nie może być spowodowane patologią jednej, dwóch lub wszystkich grup czop- ków, jak również być efektem uszkodzenia na przebiegu drogi wzrokowej do kory mózgowej włącznie. Ponadto zaburzenia widzenia barwnego można podzielić na wrodzone oraz nabyte. Częstość występowania wrodzonych zaburzeń widzenia barwnego jest szacowana na ok. 8% u mężczyzn, a u kobiet występuje sporadycznie [1]. Zwykle są one gene- tycznie uwarunkowane, niepostępujące, z obustronną i symetryczną manifestacją. Najczęściej spotykanym defektem jest ślepota na barwy czerwono-zielone, dziedziczona recesywnie w sprzężeniu z chromosomem X, potocznie nazywana daltonizmem. W tym schorzeniu objawy dotyczą niemal wyłącznie mężczyzn, a kobiety mogą być nosicielkami mutacji. U tych pacjentów dochodzi do braku moż- liwości spostrzegania różnic pomiędzy większością lub wszystkimi kolorami [1]. Stan zaś układu optycznego oka, jak również choroby plamki, mogą dawać objawy nabytych zaburzeń widzenia barwnego. Co więcej, mogą być one skutkiem urazu, ekspozycji na toksyny lub niektóre leki, a także zmniejszonej wrażliwości na niebieskie światło, np. w przebiegu zmętnienia soczewki oka. Objawy nabytego zaburzenia widzenia barwnego pojawiają się w późniejszym wieku, mogą przebiegać jednostronnie lub asymetrycznie. Ponadto często mają charakter postępujący oraz wykazują związek czasowy z czynnikiem spraw- czym. Diagnostyka obu typów zaburzeń widzenia barwnego obejmuje subiek- tywne badania widzenia barwnego, np. tablice pseudoizochromatyczne Ishihary, test Farnswortha D-15, tablice Hardy’ego- -Randa-Rittlera [1]. Wśród wielkich malarzy znajdowali się przedstawiciele różnych zaburzeń widzenia barwnego. Wrodzone zaburzenia widzenia barwnego Przedstawiciel realizmu melancholijne- go i pejzażysta John Constable (1776– 1837) cierpiał na wrodzone zaburzenie widzenia spektrum niebiesko-zielonego. W jego pracach dominują odcienie żółci i brązu. Podobnie, pochodzący z Australii Lloyd Rees (1895–1988), również wykazywał zaburzenia widzenia barw – w tym przypadku niebieskiej i żółtej. Jednak styl artysty zyskał uznanie i dwukrotnie otrzymał presti- żową nagrodę Wynne Prize za najlepsze przedstawienie krajobrazu. Zaś Fernand Leger (1881–1955) cierpiał na ślepotę czerwono-zieloną. Na swoich obrazach przedstawiał geometryczne, kubistyczne formy w odważnych kolorach, które zawdzięczamy żonie artysty. Gdy przygotowywał sobie paletę, prosił ją, aby nazywała kolory farb. Ekspresjonista Clifton Pugh (1924–1990) nie przeszedł testów do australijskiej marynarki. Zajął się zawodowo malarstwem, choć zabu- rzenia widzenia barwnego występowały wśród męskich przedstawicieli rodziny. Chorowali także jego brat i bratanek. Brak czopków typu L manifestował się w tej rodzinie jako protanopia. Dzięki pozostałym czopkom malarz mógł czę- ściowo widzieć kolory zielony, niebieski i żółty. Mimo swych ograniczeń, został aż trzykrotnie nagrodzony Australia’s Archibald Prize [2]. Malarzem, który był uważany za całkowicie niewrażliwego na kolory, był Eugène Carrière (1849–1906). Jego paleta kolorów składała się z szarego, niebieskiego i brązowego. Był jednym z założycieli stowarzyszenia artystycz- nego Société Nationale des Beaux-Arts. Ponadto miał wpływ m.in . na twór- czość Picassa i Matisse`a. W przypadku Charlesa Meryona (1821–1868) ślepota barw była związana z chromosomem X. Zaburzenie to manifestowało się brakiem percepcji barw czerwonej i zielonej. Jego twórczość była połączeniem światła ZABURZENIA WIDZENIA BARWNEGO U MALARZY Czy wielcy malarze mieli wzrok idealny? Lek. Marta P. Wiącek Instytut Fizyki, Uniwersytet Szczeciński, I Katedra i Klinika Okulistyki, Pomorski Uniwersytet Medyczny (PUM) w Szczecinie O wielkich muzykach często mówi się, że mają słuch absolutny, a czy malarze mieli idealny wzrok? Czy indywidualny styl artystów wynikał z inspiracji, czy raczej był to rzeczywisty sposób postrzegania przez nich otaczającego świata? 36 Ryc. 1. Clifton Pugh, Portret Judith, 1976 [3]. strefa eksperta

RkJQdWJsaXNoZXIy NDI0NjE=